Ný skýrsla frá Kjaratölfræðinefnd
Kjaratölfræðinefnd (KTN) hefur gefið út vorskýrslu sína fyrir árið 2026, þar sem fjallað er um yfirstandandi samningalotu sem hófst í febrúar 2024. Skýrslan var kynnt í gær á fundi í húsnæði Ríkissáttasemjara.
Í tilkynningu nefndarinnar um útgáfuna segir:
Í nýrri skýrslu kjaratölfræðinefndar er fjallað um þróun efnahagsmála og launa, vinnumarkaðsmál og kjarasamninga. Nýtt í skýrslunni að þessu sinni er tölfræði um launabreytingar eftir launastigi, skipt eftir mörkuðum og heildarsamtökum launafólks. Þá er þróun efnahagsmála borin saman við efnahagshorfur í aðdraganda kjarasamningslotunnar.
Yfirstandandi kjarasamningslota hófst í mars 2024 og hafa um 260 kjarasamningar nú verið undirritaðir fyrir allflest launafólk bæði á almennum og opinberum vinnumarkaði. Óloknir samningar eru fáir og ná til um 1% launafólks.
Sundurliðuð gögn KTN um launaþróun eftir mörkuðum liggja fyrir frá upphafi núverandi lotu, þ.e. frá febrúar 2024, til janúar 2026. Á tímabilinu komu þrjár samningsbundnar launahækkanir til framkvæmda á almenna markaðnum en tvær á hinum opinbera. Grunntímakaup á almennum markaði hækkaði um 17,0% á tímabilinu, hjá ríki um 14,8%, hjá Reykjavíkurborg um 13,8% og hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur um 15,3%. Að teknu tilliti til verðlagsþróunar á tímabilinu jókst kaupmáttur grunntímakaups um 7,8% á almennum vinnumarkaði, um 5,7% hjá ríki, 4,8% hjá Reykjavíkurborg jókst og um 6,1% hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur.
Í kjarasamningum var almennt samið til fjögurra ára og farin blönduð leið krónutölu- og prósentuhækkana. Samningsbundnar launahækkanir eru því hlutfallslega mestar á lægri laun, en samningar Kennarasambands Íslands við ríki og sveitarfélög voru frábrugðnir öðrum samningum vegna áherslu á virðismat.
Um helmingur samningstímans er nú liðinn og hefur verðbólga á tímabilinu reynst þrálátari en spár gerðu ráð fyrir í aðdraganda samninganna. Útlit er fyrir að samanlagður hagvöxtur fyrstu þriggja ára samningsins verði aðeins 1,6% samanborið við spá um 7,7% í aðdraganda samninganna. Óhagstæða hagvaxtarþróun má rekja til allra helstu undirliða landsframleiðslunnar en neikvætt framlag utanríkisviðskipta vegur þó þyngst, þar sem dró úr útflutningi sjávarafurða, stóriðju og þjónustu. Hagstæð verðþróun á útflutningi dregur hins vegar úr neikvæðum áhrifum utanríkisviðskipta á atvinnulífið, þótt áhrifin séu vissulega ólík eftir atvinnugreinum.
Dregið hefur úr spennu á vinnumarkaði. Fjölgun starfandi fólks er nær engin, atvinnuleysi hefur aukist og aðflutningur erlendra ríkisborgara hefur dregist saman. Horfur um verðbólgu ráðast að verulegu leyti af þróun stríðsátaka og áhrifum þeirra á alþjóðlegt orkuverð. Um þetta og fleira efni er fjallað í vorskýrslu KTN, sem finna má ásamt fylgigögnum á vef kjaratölfræðinefndar
Hvað er Kjaratölfræðinefnd?
- Kjaratölfræðinefnd er samstarfsnefnd ríkis, sveitarfélaga og heildarsamtaka á vinnumarkaði um tölfræði vegna kjarasamningsgerðar. Nefndin hóf störf í desember 2019 og eru fulltrúar í henni frá félags- og húsnæðismálaráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, forsætisráðuneyti, Alþýðusambandi Íslands, BHM, BSRB, Kennarasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins og Hagstofu Íslands. Ríkissáttasemjari hýsir nefndina og leggur til fundar- og starfsaðstöðu. Sérfræðingar nefndarinnar eru hagfræðingarnir Ásgeir Daníelsson og Guðrún Svavarsdóttir.
- Með nefndinni var stofnað til samstarfs heildarsamtaka á vinnumarkaði, ríkis og sveitarfélaga um gerð og hagnýtingu talnaefnis um laun og efnahag til undirbúnings og eftirfylgni með kjarasamningum. Nefndinni er ætlað að stuðla að því að aðilar samkomulagsins hafi sameiginlegan skilning á eðli, eiginleikum og þróun þeirra hagtalna sem mestu varða við gerð kjarasamninga. Kjaratölfræðinefnd gefur út tvær skýrslur á ári, að vori og hausti.