ASÍ - Ríkisstjórnin leitast við að veikja réttindi launafólks í vaxandi atvinnuleysi

Á vef ASÍ segir að atvinnuleysi fari nú vaxandi samkvæmt öllum helstu mælikvörðum, sem bendir til minni spennu á vinnumarkaði og kólnunar í hagkerfinu. Á sama tíma liggja fyrir áform stjórnvalda að skerða afkomutryggingu launafólks missi það vinnuna.  

Skráð atvinnuleysi samkvæmt Vinnumálastofnun var 4,9% í febrúar og stóð í stað milli mánaða. Í lok febrúar voru 10.128 einstaklingar skráðir atvinnulausir og var atvinnuleysi mest á Suðurnesjum, 8,8%. Á sama tíma í fyrra var atvinnuleysi 4,3% samkvæmt Vinnumálastofnun 

Tölur frá Hagstofu Íslands, sem birtar voru í dag, 26. mars, sýna einnig aukið atvinnuleysi. Samkvæmt Vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar mældist atvinnuleysi 7,9% í febrúar, en 7,1% þegar leiðrétt hefur verið fyrir árstíðarsveiflum. Það er hækkun frá 6,8% árstíðarleiðréttu atvinnuleysi í janúar og 5,3% í febrúar á síðasta ári.

Mynd 1 Atvinnuleysi, ólíkar mælingar 

Ólíkar aðferðir 
Munurinn á 7,9% mældu atvinnuleysi Hagstofunnar og 4,9% skráðu atvinnuleysi Vinnumálastofnunar skýrist af ólíkum aðferðum.  

Vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar er úrtakskönnun þar sem atvinnulausir teljast þeir sem eru án vinnu og í virkri atvinnuleit og tilbúnir að hefja störf innan skamms, hafa fengið starf en ekki hafið störf, bíða eftir að vera kallaðir til vinnu eða hafa hætt leit en væru tilbúnir að taka starf ef það byðist. Slíkar mælingar sveiflast milli mánaða og þarf að túlka með tilliti til þessa. Það er þó ljóst að mælingarnar sýna að atvinnuleysi er að aukast. 

Tölur Vinnumálastofnunar byggja á skráðu atvinnuleysi, það er fjölda þeirra sem eru án vinnu, eiga rétt á atvinnuleysisbótum og eru skráðir hjá stofnuninni  

Atvinnuleysi mest í sveiflukenndum greinum  
Tölurnar benda til þess að tekið sé að hægja á efnahagslífinu. Þróun atvinnuleysis endurspeglar að hluta samsetningu vinnumarkaðarins. Í febrúar var atvinnuleysi áætlað 10,4% meðal erlendra ríkisborgara samanborið við 2,8% meðal Íslendinga, og hlutfall erlendra ríkisborgara á atvinnuleysisskrá var 58%. 

Þessi munur tengist því að stór hluti erlendra ríkisborgara starfar í sveiflukenndum atvinnugreinum, einkum ferðaþjónustu og byggingarstarfsemi, þar sem eftirspurn sveiflast að jafnaði meira en í öðrum atvinnugreinum. 

Þetta birtist meðal annars á Suðurnesjum þar sem ferðaþjónusta er stór atvinnugrein og erlendir ríkisborgarar stór hluti vinnuaflsins. Þar hefur atvinnuleysi verið yfir landsmeðaltali, var til dæmis 7,8% í febrúar í fyrra. 

Frumvarp um styttingu bótaréttar og lengri ávinnslu til umfjöllunar á Alþingi 
Í þessu samhengi eru  áform stjórnvalda um veikingu á atvinnuleysistryggingum ámælisverð  . Frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra sem nú er til umfjöllunar í velferðarnefnd Alþingis felur annars vegar í sér að lengja ávinnslutíma réttinda í 12 mánuði og hins vegar að stytta bótatímabilið úr 30 mánuðum niður í 18 mánuði.  

ASÍ hefur gagnrýnt þessar hugmyndir harðlega og m.a. bent á að atvinnuleysistryggingar eru grundvallarþáttur í afkomuöryggi launafólks og veita vernd við atvinnumissi. Þær breytingar sem lagðar eru til munu einkum bitna á hópum sem standa veikar á vinnumarkaði, þar á meðal fólki í sveiflukenndum atvinnugreinum, ungu fólki og þeim sem búa við ótrygg starfsskilyrði. ASÍ telur þetta mjög varhugaverðar hugmyndir, ekki síst í ljósi aðstæðan sem nú eru að teiknast upp á vinnumarkaði og hafa gagrýnt það harðlega að slíkar tillögur séu lagðar fram án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins líkt og eðlilegt er þegar um er  að ræða breytingar á grundvallarréttindum launafólks.