ASÍ sakar ríkisstjórnina um yfirgang og krefst þess að ónýtt frumvarp verði dregið til baka

Alþýðusamband Íslands (ASÍ) krefst þess að frumvarp ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadótt um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um vinnnumarkaðsúrræði verði dregið til baka. Þetta kemur fram í ítarlegri og afdráttarlausri umsögn um frumvarpið þar sem stjórnvöld er sökuð um samráðsleysi og yfirgang gagnvart launafólki.

Frumvarpið felur í sér verulegar skerðingar á réttindum launafólks við atvinnumissi og grundvallarbreytingar á stjórnsýslu kerfisins. Með breytingunum hyggjast stjórnvöld spara um sex milljarða króna á ári með því að draga úr afkomutryggingu þeirra sem missa vinnuna.

Bótatímabil stytt um heilt ár – ávinnsluréttur fjórfaldaður
Tvær veigamestu breytingarnar eru annars vegar að bótatímabil verður stytt úr 30 mánuðum í 18 mánuði, og hins vegar að ávinnslutími réttar til bóta lengist úr þremur mánuðum í 12 mánuði.

Í umsögninni segir að með þessu muni fólk sem missir vinnuna bæði eiga erfiðara með að öðlast rétt til bóta og missa rétt sinn mun fyrr en áður. ASÍ telur að slíkar breytingar muni veikja tryggingavernd verulega, sérstaklega gagnvart þeim hópum sem starfa í sveiflukenndum atvinnugreinum, ungu fólki sem er að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði og þeim sem eru í viðkvæmri stöðu.

Fram kemur að framlög til virkravinnumarkaðsaðgerða hér á landi séu með þeim lægstu sem þekkist í alþjóðlegum samanburði og frumvarpinu fylgi engin áform um breytingar þar á.

Lagt fram þrátt fyrir ítrekaða andstöðu verkalýðshreyfingarinnar
Í umsögninni er áhersla lögð á að frumvarpið sé lagt fram í fullri andstöðu við afstöðu ASÍ sem legið hafi skýr fyrir frá því hugmyndirnar voru fyrst kynntar vorið 2025. Minnt er á að Alþýðusambandið hefur ítrekað mótmælt áformunum – á fundum með forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar, í umsögnum í Samráðsgátt, í ályktunum miðstjórnar og í opinberri umræðu.

Þrátt fyrir það sé í greinargerð frumvarpsins hvergi vikið að gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar né gerð grein fyrir efnislegum ágreiningi um málið.

ASÍ telur vinnubrögð stjórnvalda ganga þvert gegn áratuga hefð um þríhliða samráð stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins þegar um er að ræða breytingar á grundvallarréttindum launafólks.

Engar greiningar – óljós áhrif
Frumvarpið sé fyrst og fremst rökstutt með vísan til sparnaðar, en engar haldbærar greiningar liggi fyrir um áhrif breytinganna á einstaklinga, einstakar atvinnugreinar, önnur afkomutryggingakerfi eða efnahagslífið í heild. Málið sé vanreifað og óvandað.

ASÍ bendir á að verulegar líkur séu á að skerðingar í atvinnuleysistryggingum leiði til þess að fólk flytjist yfir í önnur kerfi, svo sem fjárhagsaðstoð sveitarfélaga eða örorkulífeyriskerfið. Slík þróun gæti haft í för með sér rof á tengslum fólks við vinnumarkað og vinnumarkaðsúrræði Vinnumálastofnunar, aukinn kostnað annars staðar í kerfinu og verri langtímaafleiðingar fyrir samfélagið.

Greitt fyrir trygginguna í kjarasamningum
Alþýðusambandið minnir á að atvinnuleysistryggingar eru fjármagnaðar með tryggingagjaldi sem lagt er á atvinnurekendur. Verkalýðshreyfingin hafi í gegnum tíðina samið um þessa tryggingavernd í þríhliða samráði og tekið tillit til gjaldtökunnar í kjarasamningum.

Verði dregið úr tryggingavernd án samráðs við aðila vinnumarkaðarins vakni sú spurning hvernig bregðast eigi við þeirri skerðingu í komandi kjaraviðræðum. ASÍ bendir á að þegar launafólk hefur tekið tillit til tryggingaverndar í samningum, sé eðlilegt að réttindi og gjaldtaka haldist í samræmi.

Engin knýjandi þörf – en blikur á lofti
Í umsögn ASÍ segir ennfremur að atvinnuþátttaka á Íslandi sé með því mesta sem þekkist á alþjóðavísu og atvinnuleysi sé almennt lítið, þar með talið langtímaatvinnuleysi. Að mati ASÍ liggi því ekki fyrir brýn nauðsyn til að skerða afkomutryggingu launafólks.

Áformin séu enn alvarlegri í ljósi þess að blikur séu nú á lofti í efnahagslífi og horfur á versnandi atvinnuástandi. Á slíkum tímum sé sérstaklega mikilvægt að tryggja stöðugleika og öryggi í afkomuverndarkerfum.

Afturköllunar krafist
Í umsögninni segir ennfremur:

ASÍ áréttar hér enn og aftur kröfu sína um að frumvarpið verði dregið til baka og sameiginlegri nefnd aðila  vinnumarkaðarins og stjórnvalda um breytingar á atvinnuleysistryggingakerfinu sem verið hefur starfandi síðustu ár sé gefin kostur á að ljúka vinnu sinni og leggja fram heildstæðar breytingatillögur á kerfinu sem tryggi jafnvægi á milli  tryggingaverndar við atvinnumissi og stuðnings í formi vinnumarkaðsaðgerða og aðstoðar í atvinnuleit.

Umsögnina í heild má nálgast hér