Framlegðarhlutur olíufélaga hækkaði frá 2022 þrátt fyrir hagfelldari þróun

20.mar. | 2026
Framlegðarhlutur olíufélaga hækkaði frá 2022 þrátt fyrir hagfelldari þróun

Á vef ASÍ segir að ný greining hagsviðs ASÍ, á bensínverðum, bendi til þess að framlegðarhlutur olíufélaga hafi hækkað verulega frá árinu 2022, og aukist að raunvirði. Þó gætir viðsnúnings á síðustu mánuðum og mæld framlegð leitar í átt að langtímameðaltali.

Greiningin nær yfir tímabilið 2017–2026 og byggir á mánaðarmeðaltölum yfir lægstu verð olíufélaga hverju sinni. Framlegðarhluturinn er skilgreindur sem mismunur á dæluverði bensíns, að frádregnum opinberum gjöldum, og heimsmarkaðsverði eldsneytis í krónum. Þannig má draga fram það sem stendur eftir milli heimsmarkaðsverðs og dæluverðs og gefur það skýra vísbendingu um hlut olíufélaga í bensínverði, sér í lagi þegar litið er til þróunar á föstu verðlagi.

Skýr breyting frá 2022
Greiningin sýnir að framlegðarhluturinn var tiltölulega lágur á árunum 2020 og 2021, eða á bilinu 20–30 krónur á lítra á föstu verðlagi.1 Frá árinu 2022 varð hins vegar skýr breyting. Á seinni hluta ársins jókst framlegðarhluturinn hratt og hefur síðan verið umfram langtímameðal (36,7 ISK), með tveimur undantekningum.

Stærsti hluti þeirrar miklu sveiflu sem sést í krónum talið eftir 2022 endurspeglar því samspil breytinga í verðlagi og gengi, en jafnframt má greina raunaukningu í framlegð, sem hefur haldist yfir fyrra stigi. Þannig bendir þróunin til þess að framlegðin hafi ekki aðeins hækkað tímabundið heldur færst upp á hærra og varanlegra jafnvægisstig. Á síðustu mánuðum hefur framlegðarhluturinn þó lækkað frá þeim toppum sem sáust eftir 2022. Sú þróun er neytendum í hag og bendir til þess að bilið milli heimsmarkaðsverðs og dæluverðs hafi dregist saman. Þrátt fyrir það er framlegðarhluturinn enn hærri en hann var almennt á árunum fyrir 2022 og því er ekki tilefni til að gefa afslátt af þeirri hækkun sem varð á tímabilinu í heild.

Í samræmi við fyrri greiningar ASÍ og þróun framlegðar

Niðurstöðurnar eru í samræmi við fyrri greiningar ASÍ á eldsneytismarkaði. 2 Ítrekað hefur verið bent á að lækkanir á heimsmarkaði og styrking krónu skili sér ekki að fullu til neytenda, á meðan verðhækkanir ganga hraðar í gegn. Niðurstöðurnar styðja þetta mat og sýna að framlegðarhlutur olíufélaga hefur verið hærri frá 2022 en áður þekktist, þrátt fyrir hagfelldari þróun að undanförnu.

Þegar framlegðin er sett í samhengi við heimsmarkaðsverð kemur sama mynstur fram. Hlutfallsleg framlegð lækkaði verulega á árunum 2020–2021 en hefur hækkað á ný frá 2022 og verið hærri en áður var algengt. Þetta bendir til þess að aukningin endurspegli ekki aðeins breytingar í krónum talið heldur einnig hærra hlutfall undirliggjandi innkaupsverðs.

Mikilvægt er að hafa í huga að framlegðarhluturinn jafngildir ekki hreinum hagnaði olíufélaga heldur nær einnig til kostnaðarliða á borð við flutning, dreifingu og rekstur. Þrátt fyrir það gefur hann skýra mynd af þróun þess bils sem myndast milli alþjóðlegs verðs og dæluverðs og er því gagnlegur mælikvarði á verðþróun og markaðsaðstæður.

Meginniðurstaðan er því skýr. Þrátt fyrir að þróun síðustu mánaða hafi verið hagfelldari fyrir neytendur hefur framlegðarhlutur olíufélaga hækkað frá árinu 2022, bæði í krónum talið og sem hlutfall af heimsmarkaðsverði, og verið hærri en áður þekktist um tíma.

  1. Verðlag miðar við janúar 2017.
  2. Sjá: https://vinnan.is/laekkun-a-oliuverdi-ekki-ad-skila-ser-til-neytenda/, https://vinnan.is/gengisahrifa-gaetir-ekki-a-islenskum-bensindaelum/, https://vinnan.is/ny-grein-i-visbendingu-kilometragjald-og-samkeppni-a-eldsneytismarkadi/ & https://vinnan.is/nytt-kilometragjald-dyrara-ad-keyra-sparneytnar-bifreidar/

Heimildir

Til baka